Een vroege dood

Hij is een zwervende catastrofe, die overal schade achterlaat

- Criticus J. Greshoff

 

Slauerhoff zou zich ontwikkelen tot een man van tegenstrijdigheden. Getrouwd of vrij. Dokter of dichter. Nederland of het buitenland. Aan wal of op zee. Kiezen kon hij niet. Intussen raakte zijn lichaam uitgeput door het reizen.

Educatie-
middelen

V.l.n.r. Slauerhoff en niet nader geïdentificeerd
persoon te Tanger, 1934

Arts op het vasteland

Na de laatste reis met het schip de Amstelkerk was Slauerhoff opnieuw werkloos. Hij verbleef enige tijd bij schrijver Albert Helman in Sant Cugat del Vallès, niet ver van Barcelona. Met hem ging hij in januari 1934 per schip naar Málaga.

 

Eind februari maakten ze van het Spaanse Algeciras de oversteek naar Tanger. Na een rondreis door Marokko vestigde Slauerhoff zich daar in april 1934 als arts, met het dienstmeisje van Helman als hulp in de huishouding.

 

In Tanger leefde Slauerhoff als een vrijgezel. Naast het (weinige) werk als arts voor geslachtsziekten besteedde hij zijn tijd aan het schrijven, onder meer van een reeks artikelen over tbc voor Strijd tegen de tuberculose, het orgaan van de Vereeniging tot bestrijding der tuberculose te Haarlem en omstreken.

 

Het klimaat was niet bevorderlijk voor zijn gezondheid. Hij had veel last van zijn luchtwegen, maar ontkende steeds dat hij aan tbc leed. Zijn roman Het leven op aarde had hij voltooid, maar deze was nog niet verschenen. Hij werkte aan een in Mexico spelende roman met de voorlopige titel ‘Christus in Guadalajara’. In augustus bracht Darja haar vakantie met hem door. Maar het huwelijk liep op zijn eind.

Lees meer over Arthur van Schendel
Arthur van Schendel (1899-1940)
Arthur van Schendel is een Nederlandse romanschrijver, die een groot deel van zijn leven in het buitenland doorbrengt (Engeland, Italië, Frankrijk). Voor generaties middelbare scholieren is hij de auteur van de roman Het fregatschip Johanna Maria, die vaak op boekenlijsten voorkomt. De waardering voor het werk van de in Indië geboren Van Schendel is tijdens zijn leven groot, maar neemt daarna aanzienlijk af. De laatste jaren worden de meest klassieke romans weer herdrukt.
Een zwerver verdwaald

Op 20 oktober sloot Slauerhoff zijn dokterspraktijk in Tanger. Hij deed pogingen om opnieuw – tijdelijk – een baan als scheepsarts te krijgen. Omdat dat niet meteen lukte, reisde hij door Spanje waar hij in verschillende steden bezienswaardigheden bezocht.

 

Tijdens zijn op een na laatste reis op de Venezuela was Slauerhoff veel ziek. Zijn werk aan boord van de Springfontein kon hij niet meer naar behoren doen. Op 1 oktober 1935 – een jaar voordat hij sterft - meert het schip aan in Genua. Na verloop van enkele weken was hij zo opgeknapt dat hij een bezoek kon brengen aan Arthur van Schendel, die in het Italiaanse Sestrie Levante woonde.

 

In 1936 keerde Slauerhoff terug naar Nederland, waar hij met verwaarloosde tbc werd opgenomen in een rusthuis in Hilversum. Hier stierf hij op 5 oktober, kort na zijn 38e verjaardag en drie maanden na de publicatie van zijn laatste dichtbundel Een eerlijk zeemansgraf.

Slauerhoff op zijn doodsbed, 1936

Rouwlint
Slauerhoff stierf op 5 oktober 1936, de crematie vond plaats te Driehuis-Westerveld op de 8e oktober in aanwezigheid van veel literatoren.
Brief over Slauerhoff van E. du Perron aan Roland Holst
Brief van E. du Perron over Slauerhoff aan A. Roland Holst, 29 augustus 1937
'…ik kan je nu verzekeren dat ik hem 100% kan zien als een door en door beklagenswaardig mensch. Het is om aan een fatum te geloven, -of dit een levend bewijs was, dat sommige mensen gebrandmerkt voor ’t ongeluk in de wereld worden geschopt.’
Omstreden reputatie

Dat Slauerhoff ‘niet de makkelijkste was’ is een understatement. Hij had een moeilijk, opvliegend karakter. Hij kon cynisch en gemeen zijn, maar was ook hartelijk en zorgzaam. Hij had een afkeer van ‘gemaakt’ gedrag. Als men gewoon tegen hem deed, kon hij heel plezierig in de omgang zijn, alhoewel zijn humeur binnen een paar minuten totaal kon omslaan.

 

Zijn lastige karakter bezorgde Slauerhoff een omstreden reputatie. Over hem bestaan dan ook  alleen uitgesproken meningen.

 

Criticus en tijdgenoot J. Greshoff (1888-1971) typeerde Slauerhoff tamelijk genadeloos: ‘Hij past niet in zijn land. Hij past niet in zijn vak, hij past niet in het huwelijk. Hij past niet in een vriendenkring en hij past niet in de officiële literatuur. Hij is een zwervende catastrofe, die overal schade achterlaat.’

Ik had het leven me anders voorgesteld,
Meer als een spel van nauw betoomde krachten,
Van groote passies en vermetel trachten,
De groote trek, de worstling met geweld.

 

(Uit: Verzamelde gedichten, Deel 2, p. 395)

Victor E. van Vriesland (1892-1974) ging vooral in op het karakter van de ‘zwerver op aarde’: ‘Een leven, verteerd door onrust en zoeken, lusteloosheid en wrang sarcasme. Verlaten, eenzaam en wanhopig is dit bestaan geweest.’

 

Slauerhoff zelf was waarschijnlijk de eerste geweest om begrip op te brengen voor deze scherpe analyses van zijn leven en werk. Rust vond hij niet, en ook over zijn schrijverschap was hij ambivalent. De auteur van vijfhonderd gedichten, vijfentwintig verhalen, drie romans en een toneelstuk bekent in een brief aan de Nederlandse publicist Arthur Müller-Lehning dat hij ‘eigenlijk het land [heeft] aan het schrijven ‘an sich’. Ik weet niet waardoor, ik houd niet van letters’.

Het volgende verhaal gaat over
Fritzi Harmsen van Beek
Hemelse mevrouw Frederike
Lees het verhaal

Colofon

tekst DAAN CARTENS EN DICK WELSINK

redactie MAARTEN HAMELINK EN ESTHER RIKKENGAA van LEENE COMMUNICATIE

fotografie archiefstukken MICHIEL SPIJKERS

video IN10 COMMUNICATIE EN STUDIO05

 

Met bijzondere grote dank aan WIM HAZEU

van wiens Slauerhoff-biografie dankbaar gebruik gemaakt is.