Jan Cremer

(1940)

‘Ik lees niet, ik word gelezen’. Jan Cremer, rebels, opstandig en een tikje seksistisch, was – zo vertelde hij zelf graag en veel – wereldberoemd als schrijver en beeldend kunstenaar. Helemaal bluf was dat overigens niet: hij was wel degelijk bevriend met de beroemde Amerikaanse filmster en sexsymbool Jayne Mansfield aan wie hij zijn debuut heeft opgedragen. Ongrijpbare en onweerstaanbare bravoure kenmerken dit uitzonderlijke schrijverschap.

Vervaardigd 1965
Techniek Olieverf op doek
Afmetingen 151 x 105 cm

Jan Cremer

door Frits Müller (1932-2006)

In 1964 knetterde Jan Cremer met Ik Jan Cremer de Nederlandse literatuur binnen. Zijn roman is de luidruchtigste markering van een overgang die ook W.F. Hermans, Anna Blaman, Gerard Reve en vele anderen in gang hadden gezet: die van de grauwe jaren vijftig naar de rebelse jaren zestig. 

Toeval was dit allemaal niet. Aan het boek werd hard gewerkt – iets vlot laten klinken gaat niet vanzelf. Ook de reclame, pr en marketing plande Cremer zelf, zakelijk en onnadrukkelijk: en werkelijk vernieuwend. Er moest een symbool komen: ‘LET OP: ALLE advertenties moeten vergezeld gaan van het symbool!! Desnoods het symbool alleen.’ En er werd schandaal gezocht: ‘bij voorkeur moet IJC op de zgn zwarte lijst (index) geplaatst worden. Dit stimuleert de verkoop! Mensen kopen graag iets ‘verbodens’ om het stiekem te lezen.’ Dat symbool kwam er niet – het schandaal wel. Critici, vooral van religieuze huize, vonden de memoires schandalig. ‘Jan Cremer hoort in een kliniek thuis of in een tuchthuis.’ Het boek was vulgair, immoreel, verderfelijk, en werd dus een onverbiddelijke bestseller, het grootste verkoopsucces dat De Bezige Bij ooit had gehad.

En het omslagbeeld was zo sterk dat een symbool helemaal niet meer nodig was. Het beeld van Cremer wijdbeens op de Harley Davidson wérd ‘de image van Jan Cremer’. De cover was zelfs zo iconisch dat Remco Campert die in 1971 wilde persifleren voor Campert Compleet. Hoewel er diverse foto’s  van hem op zijn rode sportfiets werden gemaakt, frontaal in dezelfde pose, staat Campert op het definitieve omslag toch maar gewoon naast zijn fiets.

Kunstenaar en reclametekenaar Frits Müller baseerde dit portret in kleur op dat beroemde omslag van Ik Jan Cremer, dat de debutant zelf bedacht: de foto in zwart-wit en de brutale aanbeveling ‘onverbiddelijke bestseller’ er alvast in kleur op gedrukt.