Anna Enquist

(1945)

Anna Enquist (ps. van C. Widlund-Boer) is gedreven in haar werk. Door de muziek, door de wegen van de menselijke geest die ze kent via haar werk als psychoanalyticus, en door het leven. De drie komen in haar werk steeds samen op een manier die de lezer raakt.

Vervaardigd 2008
Techniek Olieverf-acryl op doek
Afmetingen 120 x 100 cm

Anna Enquist

door Liesbeth van Keulen (1963)

‘Ik was elf jaar toen Margit, dochter van vrienden van mijn ouders, geboren werd. (…) Tijdens een logeerpartij zat ze in haar wippertje en zo wilde ik haar vastleggen. Dus ik deed één van mijn eerste serieuze pogingen om een portret te maken, in grijs potlood, rood en blauw voor haar kleertjes.’ vertelt schilder Liesbeth van Keulen. Ze paste veel op Margit, de dochter van Enquist. Later zou Margit op háár zoon gaan passen.

Enquist werkt aan Contrapunt als ze Van Keulen – gespecialiseerd in realistische portretten – in 2008 vraagt haar te schilderen. De roman is gekleurd door Enquists rouw om haar in 2001 verongelukte dochter Margit, en vertelt hoe de heldere structuur die Bachs muziek biedt, een begin van een handvat biedt om het onbegrijpelijke en ondraaglijke verlies van een dochter te kunnen hanteren. De structuur van Contrapunt is die van de Goldbergvariaties van Bach, gecomponeerd na de dood van diens zoon.

Contrapunt is een boek over Margit, het gezin, de herinneringen, de muziek. In een karige taal belijdt Enquist haar rauwe rouw. Ter inspiratie voor het portret geeft Enquist Van Keulen haar het manuscript te lezen. Tijdens het lezen hiervan komt direct een beeld boven. Van Keulen wil Enquist neerzetten als een Maria: ‘de iconografische moeder aller moeders, met een nadrukkelijk lege schoot’; later komt ze hierop terug, vindt ze deze opzet pathetisch. Maria wordt weer een Anna, met asbakje en sigaret. De Goldbergvariaties en de spiegelende stukjes in het boek associeert de schilder met portretjes uit verschillende episodes uit Margits leven, op de muur verenigd tot een soort stamboom. En zo ontstaat dit schrijversportret met daarin zo’n twintig portretjes.

Vervaardigd ongedateerd
Techniek Olieverf op paneel
Afmetingen 45 x 40 cm

Anna Enquist - Psyche

door Trudy Kramer (1959)

Trudy Kramer leerde Anna Enquist kennen via het kleine schrijversfestival op Schiermonnikoog dat Kramer met haar man organiseerde: Schrijvers om de Noord. Ze gaf dit portret de titel ‘Psyche’, die verwijst naar het beroep van Enquist, pseudoniem van psychoanalytica Christa Widlund-Broer. Enquist schreef over psychoanalyse in haar gedicht ‘Spreekkamer’:

Er is een deur en nog een deur. Daarachter wordt gezwegen en verteld. Verborgen fantasieën worden woordenstroom. Er gaat een taal ontstaan, ikonen van verlangen en verzet worden herkend, gedeeld, verschijnen in een droom.

Naar de vorm doet Enquist in psychoanalyse en poëzie hetzelfde, zei ze ooit. In de psychoanalyse kom je in contact met je gevoel via woorden, moet je het moeilijke of duistere dat je voelt omzetten in taal. ‘Wat er in poëzie bij komt, is dat je het verder vorm moet geven. Het bevrijdende van poëzie is dat je die vorm helemaal zelf kunt kiezen.’ Ze gaat uit van een idee, kan daar lang over nadenken, maar de vorm staat dan vaak snel op papier.

Enquist, die op wat latere leeftijd als dichter debuteerde, studeerde oorspronkelijk piano, met cello als bijvak, aan het Haags conservatorium. In muziek voelde ze zich echter nooit zo vrij om te improviseren. Wel is muziek altijd een belangrijk thema in haar werk. Dat is duidelijk in haar poëziedebuut Soldatenliederen uit 1991 en in de romans Contrapunt, Het geheim en Het meesterstuk. Kramer verwerkte dit aspect van Enquists leven in het portret door linksboven een toetsenbord te schilderen. De vlinder – een bekend symbool voor de onsterfelijkheid van de ziel – staat hier voor Enquists overleden dochter Margit.

Afscheid nemen en de louterende werking van muziek, waren al voor het verlies van Margit en het imposante Contrapunt centrale thema’s in het werk van Enquist.